Mustafa Kutlu

Eklenme Tarihi: 07 Eylül 2009 00:00

Doğu illerimizde (belki de soğuk sebebi ile) çay tutkusu çok derindir. Bir sınır çizmek lazım gelirse belki şunu diyebiliriz: Rusya'dan Azerbaycan'a, oradan Erzincan'a kadar uzanan, Van'dan Urfa'ya kadar giden bir alan.

Bu alanda “semaver”in başka bir önemi var. “Semaver çayı” ötekilerden ayrılır ve üstün tutulur. Bundan kırk yıl önce, ben Erzurum'da okurken hemen her evde semaver kaynardı. Erzurumlular koyu olmamak kaydı ile çok çay içer. Bayburt dahi öyledir. Kars'ı, Ardahan'ı unutmayalım. Mühürlü-imzalı Rus semaverleri o zamanlar çok kıymetli idi. Şimdi antika olarak satılıyor, aksesuar olarak kullanılıyor. Teneke-sac semaver ucuz olduğu için fazlaca üretilmekte idi.

Semaver'in yakılması, ateşi, dumanı, kömürü sonra çayın mutlaka porselen demlikte demlenmesi, istekan denilen ince belli cam çay bardaklarının tepsiye dizilmesi, “kıtlama” içildiği için ufak ufak parçalar halinde kırılmış sert şekerin hazır tutulması “çay tutkusu”nu bir seramoni, bir ritüel haline getirir.

Lavaş ekmek, civil penir bu seramoniye eşlik edebilir.

Her neyse. Şu mübarek Ramazan gününde oruçlu kardeşlerimizin nefsini zorlamayalım. Benim bu yazıda asıl belirtmek istediğim “semaver” ile ilgili şiirlerin varlığıdır. Bunlardan bazıları tasavvuf temelli ilahilerdir. Aşağıya “Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi”ni hazırlarken kardeşim öğretim üyesi Zeynel Abidin Makas'ın gönderdiği, Azeri ağzı ile söylenmiş bir “Semaver” şiirini örnek olarak alıyorum. (Bu konuda haftaya bir yazı daha yazacağım).

SAMAVAR

Men seni çoh sevirem, bilirsen halım, samavar!

Bir eyleş meclisimde, câh ü celâlım samavar.

Dağılsın gusse, gemim, derd ü melâlım, samavar!

Hemi tahtım, hemi bahtım, hemi igbâlım samavar!

İçindedir âb ü ataş, hamı durup temâşana,

Çohlarına mehribansan, odur gelirsen hoşuma.

Bir istekan çay vermesen ağlım geler mi başıma?

Min tümen dövranım olsa, çaşar heyâlım, samavar!

Başında durup çaynikin, etrafında var istekan.

Özü hasdı, bölmesi has, bir nişanı zer istekan.

Saz çalım, meclisimde gezdirsin dilber istekan.

Belke biraz şefa tapa bu heste canım, samavar!

Samavarım, sen coşanda, etrafında yar dolanır.

Özü zer, libası zer, kaddi kalemkar dolanır.

Çoh çekir o zehmetin, buhagında ter dolanır.

Bundan artık söz demeye yohdu kemâlım, samavar!

Bil ki, sensiz gün geçirmez herkesin ki ilâcı var.

Padişahdan beye kimi hamının ehtiyâcı var.

Samavar dövrânın açıp, görün nece haracı var.

Men sana peşkeş elerem dövlet ü malım, samavar!

Musa terifini deyir, eşinden gelsin behsine.

Kumru kimi zikr elersen, valeh olmuşam sesine.

Çirkinler hecalet çeksin, gelmesinler meclisine.

Goy sana gullug eylesin bir gözel hanım, samavar!

Gökçeli Âşık Musa (devamı)